LAWDACIJA JUDIT ŠOŁĆINEJE ZA WITA BEJMAKA SKŁADNOSTNJE SPOŽČENJA MYTA ZEJLERJA 19.10.2022 WE ŁAZU

Ludo serbski – što to dyrbi? Njejsmy my sami “fähig”? – Tak prašachu so Lózy hólcy před lětami na programach, hdźež je tež dźensniši lawreat Wito Bejmak z čłonom.

Prašenje chcu na jeho přikładźe wotmołwić.

Narodźiwši so 1969 w Budyšinje, wotrosće w Radworju a doma w stwě trubjo z wulkim tenorowym róžkom za prěnje wustupy zwučowaše. A wšitcy so doma dźiwachu, zwotkel drje tajke mocy, tajki dych ma. Snano je tehdy hižo sonił wo wizijach, kiž chcyše jako dorosćeny přesadźić?

Hižo za čas matury a jako młody student informatiki w Drježdźanach so za digitalny swět horješe. 1990 je sej z prěnjej DMarku ličak kupił, a to computer AT286 z jenož 20 MBytami kaž tež jehličkowy čisćak firmy Epson.

Čehodla to mjenuju? 

Tehdy je hižo rady kabaret hrał, teksty pisał a hudźił. Jako student w Drježdźanach je za schadźowanku teksty za časopis serbskich studowacych “Šeršeń” pisał. Při tym zwěsći, zo njemóže serbske diakritiske pismiki ćišćeć. Chcyše pak serbsce pisać, tuž je swój ćišćak tak programěrował, zo je serbske pismiki ćišćał. Kónc (19)90-lět sćěhowaše ćěrjak za tastaturu  za Windows NT. Z tym móžeše sam a wězo tež my Serbja z kompjuterom serbske teksty pisać. 

Snano bě tehdy hižo hesło Handrija Zejlerja za Wita Bejmaka směrodajne: To wšitko pak dźe a dyrbi hić, to jeno ma čłowjek so přiwučić.

Hustodosć prajimy abo słyšimy: To měło so činić. Wito Bejmak njeje na tajku sadu čakał. Wón je sej wočiwidnje prajił: Sčinju. A po tym je so měł. Hladajo na jeho starobu dawno hišće wo žiwjenskim skutku rěčeć njemóžemy. Ale lětuši nošer Myta Zejlerja je nam jako spomóžny činićel z přikładom.

Smy w Serbach nažel hustodosć jara wuspěšnje z tam a sem delegowanjom zamołwitosćow. Nichtó nochce zamołwity być, dokelž so boji, na kóncu wina być, hdyž so něšto nimokuli. Myslu sej, zo móžemy wot IT-ekspertow kaž Wita Bejmaka wjele wažneho za narodne dźěło nawuknyć. Argument, zo mamy něšto činić, dokelž smy to hižo přeco tak činili, bywa w 21. lětstotku dale a słabši! Štóž chce tradicije do přichoda wjesć, trjeba zmužitosć, puće našich tradicijow do wšědneho dnja znowa programěrować. A bjez eksperimenta, bjez pospytow, bjeze zmylkow to njefunguje. A tež nic bjeze zwólniwosće, zamołwitosć přewzać, bjez toho, zo je ći to něchtó kazał.

Wito Bejmak je architekt našeho noweho swěta. Wjele lět je jako IT-architekt, program(ěr)owar a poradźowar w tu- a wukraju, w Coventry-ju, Londonje, Parisu, Glasgowje a Mnichowje skutkował, doniž njeje so 2013 wědomje ze swójbu do Radworja nawróćił. Wulke fenki a swójska karjera na wulkim jewišću computeroweho swěta běchu jemu smorže a tuž swoje intelektualne potenciale na dobro Serbstwa přeorientowa. 2016 rozsudźi so nawod Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa w Serbskim instituće přewzać.

Wito Bejmak bě stajnje praktisce po puću, je zwjazkarjow pytał a je namakał. Wón je nawuknył a rozumił, zo njedosaha wiziju měć a za nju wojować. Za docpěće zaměra je trjeba, partnerow pytać, zjawnosć a wotpowědne wosoby přeswědčić a je zawjazać.  

Přikład tomu njech je sćěhowaca podawizna: Po dołhich wobćežnych prócowanjach w 2000-lětach serbšćinu we Windows-systemje zawjazać – za to je Wito Bejmak programy pisał, wučbne materialije zestajił a njeličomne kontakty nawjazał – poradźi so jemu wosebity wuspěch w lěće 2005 hromadźe z Clemensom Lajderom. Tutón wobroći so direktnje na Bill Gatesa a docpě z tym, zo buštej hornjo- a delnjoserbšćina jako oficielnej rěči w dźěłowym systemje Windows zakótwjenej.

Krótke puće Wita Bejmaka do centrale w Unterhachingje  – jako bydleše w Mnichowje – běchu zawěsće spomóžne, zo je Microsoft rěč do systema přiwzał. Tehdomniši team Serbskeho instituta wokoło Fabiana Kaulfürsta, Achima Šenka a Franca Šěna při nastajenju serbskeho standarda podpěraše. 

Tak je puć kročałku po kročałce šoł a wiziju z wočow njezhubił a ju samo zrealizował. Njemóžu wšitke etapy mjenować, w techniskich a digitalizaciskich detailach so njewuznaju a mam tak a tak ćeže, časowy ramik dźensa dodźeržeć. Wěm pak, zo je Witej Bejmakej wědome, zo njeje puć ženje sam kročił. A zawěsće je tu a tam tež raz do črjopka stupił.  

Tomu wě tež Handrij Zejler w hesle prajić: “Kiž móhł wšěm prawje wutrjechić, ma wšak so hišće narodźić!”.

Zwjazkarjow a podpěraćelow pak je stajnje w Serbach a pola přećelow Serbow namakał, nimo hižo mjenowanych su to Bernhard Baier, dr. Sonja Wölkowa, dr. Beata Brězanowa, dr. Timo Meškank, dr. Richard Bigl, Lubina Hajduk Veljkovićowa abo Erwin Hanuš, zo bych znajmjeńša někotrych z nich mjenowała.

Wito Bejmak słuša bjezdwěla k tym, kotřiž su digitalizaciji w Serbach puć rubali.

Wěmy, zo tajkich pućrubarjow trjebamy – mjeztym je tutón puć wjele dalšich wěcywustojnych prócowarjow dale kročiło. Při tym so wobłuki w digitalnym serbskim swěće stajnje dale rozšěrjeja. A tak je soblex, kiž je Wito Bejmak jako online-słownik za prawopisnu kontrolu sobu iniciěrował, mjeztym dźěćo dóstał: „Sotra” poskićuje awtomatiske neuronalne přełožowanje hornjo- a delnjoserbšćiny do němčiny a nawopak. Składnostnje lětušeho mjezynarodneho dnja maćeršćiny je Microsoft hornjoserbšćinu do Bing-translatora přiwzał – to běše za mnje jimacy wokomik: skónčnje hodźi so moja maćeršćina naraz do wjace hač sto rěčow swěta přełožować.

Wito Bejmak je potajkim směrodajnje dynamiku digitalizacije w Serbach zbudźił. Jako nan třoch dźěći (Juliana, Caspara a Benjamina) mysli wón wězo na přichodnu generaciju, kotrejž sčasom nowe rěčne rumy twori. Tak ma na zakładnej šuli w Radworju kurs robotiki na starosći a dźěćom serbske fachowe wurazy informatiki sposrědkuje. Zdobom je wón spiritus rector projekta „Serbski eksperiMINT Campus w Radworju“, kotryž je załožbowa rada lětsa w ramiku spěchowanskeho programa w změnje strukturow schwaliła.

Projekt wopisuje załoženje a natwar atraktiwneho serbskeho rěčneho ruma zwonka swójby a kubłanišćow a chce z tym wosebje techniske a přirodowědne zajimy dźěći a młodostnych spěchować. Ze spočatneho mobilneho „labora“ ma slědować natwar stajneho domicila z wobšěrnym spektrumom poskitkow w serbskej rěči w Radworju.

Dalši wažny stołp aktiwity Wita Bejmaka je jeho politiski angažement. Hižo wjele lět so w gremijach Domowiny, třěšneho zwjazka Łužiskich Serbow, angažuje. Wospjet w zwjazkowym předsydstwje a w jeho wuběrkach. Hač aspekty kubłanskeje politiki, zjawnostneho dźěła abo wuwiće hospodarstwa a infrastruktury w dobje změny strukturow – jemu leži šěroki spektrum Serbstwa na wutrobje.

Tež w dźěłowej skupinje Załožby za serbski lud je wón hromadźe zu druhimi serbsku digitalizaciju tak systematizował, zo měješe krajna a zwjazkowa politika dobry zakład za přizwolenje přidatnych srědkow załožbje za prezencu serbšćiny w nowych elektroniskich medijach.

Wito Bejmak běše prěni, kiž je serbski słownik internetnje spřistupnił. Z tutoho časa etablěrowaše so zapřijeće boehmak.de za słownik. Z tym zo serbšćinu tež do standardoweje rěčneje datoweje banki pola unicode.org zapisa, je Wito Bejmak zaručił, zo je serbšćina po cyłym swěće w IT-systemach znata. Zjimajo móžeš prajić: Tež dźakowano Witej Bejmakej dósta so serbšćina do digitalneho swěta.

(To je za nas eksistencielne, wšako rěka dźensniši prěni zakoń komunikacije: Štož njeje online přistupne, to dołhodobnje njeeksistuje. Tohodla je digitalizacija bytostna naležnosć za zaručenje serbskeho přichoda.)

Přiwšěm njeje serbske žiwjenje jeničce wirtuelna wěcka. Nawopak – bjez towaršliweje zhromadnosće na žurlach, takrjec bjez kontakta ze serbskej zemju bychu digitalnemu swětej korjenje pobrachowali. Hižo w 1990-tych lětach běše mjeno Wita Bejmaka ze skupinu „Lózy hólcy” zwjazane, kiž stany a žurle pjelnješe. Hižo tehdom staraše so wón wo šćipate teksty, satiru, žorćiki a kritiske zhladowanje na połoženje serbskeho ludu.

Hač do dźensnišeho je Wito Bejmak na jara markantne wašnje pola SG Sněhowki na jewišću prezentny, jako zastupjer inteligentneje zabawy zahorja přihladowarjow Jolki a napisa 6 libretow za ptačokwasne programy Serbskeho ludoweho ansambla.

Dopominaće so snano na tón abo tamny skeč Lózych hólcow, kaž legendarny skeč “Spowědź”, na kotrymž wužiwaše Wito Bejmak swój Compaq laptop. Tu zwjaza kabaret z digitalnym swětom. Při tym rysowaše před skoro 30 lětami wužadanje splećenja informacijow přez digitalizaciju: Kóždy wšitko zhoni, tež wo spowědźi!

Haleluja – spowědny laptop spomjatkuje sej kóždy hrěch. Wšě spowědane hrěchi serbskeho dekanata so na jednej centralnej staciji składuja. Knjez Njekela je při prědowanju spał, w Ralbicach kradnył, bě ženjeny a měješe lubku, je Prusu přebił a při tym tři zuby wubił a njedźelu njeje kemši šoł. Žortnje Wito Bejmak tomu přispomni, zo bě to jara praktisce, wšako móžeše při hraću tekst wot ličaka wotčitać.

Abo skeč “Mr. Mjeńšina serbšćiny”, w kotrymž wunamakachu Lózy hólcy aparat pocket-translator SSXW, z kotrejž nawuknješ w dwěmaj tydźenjomaj přez hypnozu serbšćinu – a to hišće z rozdźělnymi teritorialnymi rěčnymi wosebitosćemi. Bohužel so tuta mašina na kóncu skeča skóncuje. Wunamakanka je wulkotna wizija, na kotruž měli nawjazać!  

W dalšim skeču powěda texaski potomnik serbskich wupućowarjow wo swojim pochadźe we Łužicy. Woporliwje so ze serbšćinu bědźo spyta rodoštom swojich łužiskich swójbnych zašłych generacijow rekonstruować, doniž njekapituluje – z wujasnjenjom: „Někotre hałzy su wotrězane.” – Runje tomu chcemy my serbscy Łužičenjo tež dźensniši dźeń zadźěwać: z konsekwentnym daledawanjom swojeje maćeršćiny dźěćom a wnučkam a z rewitalizaciju serbšćiny, zo bychu zaso nowe serbske hałzy w rodoštomach łužiskich swójbow narostli.

Wito Bejmak swoje wizije we wšitkich swojich mnohostronskich aktiwitach zapleće a mjez sobu zwjaza. To je dar, kiž móže sej zawěrno wažić! Snadź wostała ta abo tamna wizija wizija. Ale kóžda z jeho wizijow je nam nastork do přichoda.   

Wón přeje sej Łužicu přichoda jako kopjenišćo, zo njebychu młodostni hižo do dalnych metropolow wotpućowali. Tohodla tež ideja staršiskeje iniciatiwy w Radworju natwarić digitalny serbski dwór.

A wón ze swójskich nazhonjenjow wě, zo budźe kopica powabnych hospodarskich stejnišćow za přichodne serbske generacije we Łužicy jenož rosć, hdyž přirodowědomostne a digitalne kompetency z połnej paru wuwiwamy. Cyle w tradiciji prof. Mikławša Joachima Wićaza (1921-1998), serbskeho wunamakarja PC.

W přihotach na lawdaciju sym so někotrych Serbow a Serbowkow woprašała, kak bychu Wita Bejmaka z jednej sadu wopisowali. Wotmołwy wšitko praja:

“Wón je pućrubar serbskeho digitalneho swěta a njeje so kritiki nabojał, kotruž je wězo njekonwencionelneho postupowanja dla znjesć dyrbjał.

abo:

“Naš syn běše mi w tehdyšim času raz SMS z dowola w Israelu pisał a ja běch zadźiwana, zo měješe tajki dobry prawopis. Na to mi wotmołwi: “Ja mam tola Boehmak.de.”

abo:

“To jeničke, štož je hišće spěšniše hač Witowe rěčenje su Witowe mysle 🙂

abo:

“Prěni króć wědomje horda běch na njeho, jako z Lózymi hólcami wustupi: haj to je mój bratr, tajkeho jeho hižo dawno doma znajemy – a nětko smědźa tež druzy jeho takle dožiwić.”

abo:

“Lózy hólc, kiž je jako IT-specialist w Jendźelskej a Francoskej pobył, tam přestajenje na euro za banki sobu programował, so do Łužicy nawróćił (…), štož bě wulkotny rozsud za narodnu biblioteku a z tym pomjatk Serbow.”

Z Mytom Zejlerja wuznamjenja Sakske statne ministerstwo za wědomosć a wuměłstwo wusahowace wukony „na polu přiswojenja, nałožowanja a posrědkowanja serbskeje rěče”. Z Witom Bejmakom počesćimy horliweho Serba, kiž njeje ani rěčespytnik ani publicist, ale transformator serbšćiny do digitalneje doby. Z tym je wón tworićel zakładow njeličomnych nowych platformow přiswojenja, nałožowanja a posrědkowanja serbskeje rěče.   

Dźakujemy so Tebi, luby Wito, wutrobnje za Twoje epochalne pućrubarstwo na dobro serbskeho ludu w dobje digitalizacije. Dźakujemy so wšitkim dalšim pućrubarjam digitalneje community. Běchmy, smy, budźemy – offline, online, wšudźe.

Wšitcy dotalni nošerjo Myta Zejlerja su na swoje wašnje k tutomu zaměrej přinošowali. Wjeselimy so na dalše žiwe přikłady w přichodźe – a nětko počesćimy Wita Bejmaka z Mytom Zejlerja lěta 2022! 

Hdyž wróću so k prašenju na spočatku mojeje lawdacije, potom móžu z čistym swědomjom prajić. Wito – ty sy fähig! A cituju:

Ludo serbski – što to dyrbi?

Njejsmy my sami fähig? – wodajće prošu za te němske słowo jowle. My wšitcy smy fähig, jelizo to jenož chcemy. 

Naš přichod leži w našich rukach. …

Tu smy my doma, tu chcemy być, tu chcemy dźěłać, tu chcemy spěwać.

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

Verbinde mit %s